Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kesintisi Nedir? Maaş Bordronuzdaki %1’lik Kalem

Sosyal yardımlaşma ve dayanışma kesintisi, Türkiye'de çalışan her sigortalı işçinin brüt maaşından her ay %1 oranında kesilen ve doğrudan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu’na (SYDTF) aktarılan yasal bir primdir. Bu kesinti, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesi kapsamında uygulanır ve amacı, toplumun en dezavantajlı kesimlerine nakdi ve ayni yardım sağlamaktır. 2026 yılı itibarıyla brüt asgari ücretin 26.004,90 TL olduğu düşünülürse, her asgari ücretli çalışan ayda 260,05 TL bu fona katkıda bulunmaktadır.

Kesintinin Yasal Dayanağı ve Kapsamı

Sosyal yardımlaşma ve dayanışma kesintisi, sadece işçi payı olarak değil, aynı zamanda işveren tarafından da ödenen bir yükümlülüktür. Toplam oran %2’dir; bunun %1’i çalışanın sigorta primine esas kazancından, diğer %1’i ise işveren tarafından karşılanır. Bu kesinti, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu ile kurulan fona aktarılır. Fon, 2025 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 40 milyar TL bütçeye ulaşmış olup, bu kaynağın büyük kısmı eğitim, sağlık, gıda, yakacak ve barınma yardımlarına tahsis edilmektedir.

Kesinti, 4/a (SSK) ve 4/b (Bağ-Kur) kapsamındaki tüm sigortalıları kapsar. Ancak 4/c (memur) statüsündeki çalışanlar için farklı bir düzenleme vardır; memurların maaşlarından bu kesinti yapılmaz, bunun yerine %0,2 oranında bir “sosyal güvenlik destek primi” kesintisi uygulanır. Bu ayrım, kamu personeli maaş hesaplamalarında sıkça karıştırılan bir konudur; maashesaplama.online olarak bu noktada memuratamalari.com / kamupersonelhaber.com kaynaklarının işaret ettiği üzere, memur maaş bordrolarında ayrı bir “sosyal yardımlaşma kesintisi” kalemi bulunmaz.

Kesintinin Hesaplanması ve İstisnalar

Kesinti, sigorta primine esas kazanç (SPEK) üzerinden hesaplanır. Brüt maaş içinde yer alan yol yardımı, yemek ücreti (kâğıt üzerinde gösterilen), prim ve ikramiyeler gibi ek ödemeler de bu matraha dahildir. Hesaplama şu şekilde yapılır:

• Brüt maaş (SPEK) × %1 = Çalışan kesintisi
• Brüt maaş (SPEK) × %1 = İşveren kesintisi

Örneğin, 2026 yılı için brüt maaşı 30.000 TL olan bir işçi:

• Çalışan kesintisi: 30.000 × 0,01 = 300 TL
• İşveren kesintisi: 30.000 × 0,01 = 300 TL
• Toplam fona aktarılan: 600 TL/ay

Bu kesintinin bazı istisnaları vardır:

• İşsizlik ödeneği alan kişilerden bu kesinti yapılmaz.
• Kısa çalışma ödeneği ve yarı zamanlı çalışma durumlarında SPEK düşük olduğu için kesinti orantılı olarak azalır.
• Emekli maaşı ve yaşlılık aylığı gibi sosyal güvenlik gelirlerinden bu kesinti alınmaz; yalnızca aktif çalışanların primleri üzerinden yapılır.

Pratik Öneri: Bordronuzu Kontrol Edin ve İtiraz Hakkınızı Bilin

Çalışanların en sık yaptığı hata, maaş bordrosunda “sosyal yardımlaşma kesintisi” ile “sosyal güvenlik primi işçi payı”nı karıştırmaktır. İkisi farklı kalemlerdir: SGK işçi payı %14 iken, sosyal yardımlaşma kesintisi %1’dir. Bordronuzda bu iki kalemi ayrı ayrı görmelisiniz. Eğer kesinti oranı %1’den fazla görünüyorsa veya hiç görünmüyorsa, işvereninizle veya bağlı olduğunuz SGK müdürlüğüyle iletişime geçmelisiniz.

Gerçek hayattan bir örnek: 2026 yılında brüt maaşı 25.000 TL olan bir işçi, bordrosunda SGK işçi payı (3.500 TL) yanında ayrıca 250 TL sosyal yardımlaşma kesintisi görmelidir. Bu kesinti, “İşsizlik Sigortası Fonu” kesintisiyle (%1) aynı oranda olmasına rağmen farklı bir fona aktarılır. Her iki kesinti de bordroda ayrı satırlarda yer alır. Eğer işvereniniz bu kesintiyi yapmıyorsa, yasal yükümlülüğünü yerine getirmiyor demektir ve bu durum size karşı işçilik alacakları davası açma hakkı doğurabilir.

Sık Sorulan Sorular

Sosyal yardımlaşma kesintisi iade edilir mi?
Hayır, bu kesinti zorunlu bir prim niteliğindedir ve kişiye özel geri ödemesi yoktur. Fon, toplanan kaynakları ihtiyaç sahiplerine dağıtır; bireysel iade talepleri kabul edilmez.

Kesinti emekli maaşından da yapılır mı?
Hayır, emekli maaşı ve diğer sosyal güvenlik gelirlerinden sosyal yardımlaşma kesintisi yapılmaz. Bu kesinti yalnızca aktif çalışanların sigorta primine esas kazançlarından alınır.

Memurlar için aynı kesinti geçerli mi?
Hayır, memurlar (4/c) için sosyal yardımlaşma kesintisi adı altında bir prim bulunmaz. Memurların maaşından sadece %0,2 oranında sosyal güvenlik destek primi kesilir. Bu konuda detaylı bilgi için memuratamalari.com / kamupersonelhaber.com adreslerini ziyaret edebilirsiniz.

Özet

Sosyal yardımlaşma ve dayanışma kesintisi, çalışanların brüt maaşından %1, işverenlerin de %1 olmak üzere toplam %2 oranında alınan ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu’na aktarılan yasal bir yükümlülüktür. 2026 yılı itibarıyla asgari ücretli bir çalışan ayda 260 TL’ye yakın katkı sağlarken, bu fon milyonlarca ihtiyaç sahibi aileye gıda, yakacak, eğitim ve sağlık yardımı olarak geri döner. Bordronuzda bu kalemi mutlaka kontrol edin; çünkü bu kesinti, ne işverenin keyfi uygulaması ne de göz ardı edilebilecek bir masraftır. Toplumsal dayanışmanın en somut örneklerinden biri olan bu fon, her maaş bordrosunda “bir liranın bile kıymetli olduğu” gerçeğini hatırlatır.